---
title: "Psikoterapi ve Ruh Sağlığı Terimleri Sözlüğü"
url: https://samsunpsikolog.org/3429-psikoterapi-terimleri-sozlugu/
date: 2026-09-17
modified: 2026-09-17
lang: tr
author: "Yücel Köse"
description: "Anksiyete, anhedoni, şema, EMDR, ruminasyon, bağlanma… Psikoloji ve psikoterapide en çok kullanılan 55 terimin kısa ve klinik olarak doğru tanımı."
categories:
  - "Terapiler"
image: https://img.poweredcache.net/samsunpsikolog.org/wp-content/uploads/2026/09/psikoloji-terimleri-sozlugu.avif?rs=fit&w=1024&h=576&ssl=1
word_count: 1443
---

# Psikoterapi ve Ruh Sağlığı Terimleri Sözlüğü

> **Bu sayfa nedir:** Psikoloji ve psikoterapide en sık karşılaşılan **55 terimin** kısa, klinik olarak doğru tanımı. Her tanım 2–3 cümledir; konuyu derinlemesine ele alan yazılarımıza bağlantı verilmiştir. Terimler beş başlık altında gruplanmıştır: kaygı ve duygudurum, travma ve yas, ilişki ve bağlanma, terapi yöntemleri, süreç ve uygulama.
>
>
>
>
>
> *Hazırlayan: Uzman Klinik Psikolog Yücel Köse. Son güncelleme: 16 Eylül 2026.*

Terapi sürecinde ya da bir metinde karşılaştığınız bir terimi aramak için **Ctrl+F** (mobilde sayfa içi arama) kullanabilirsiniz.

## Kaygı ve duygudurum terimleri

**Anksiyete (kaygı)** — Gelecekte olabilecek bir tehdide karşı verilen, belirsiz ve yaygın bir tedirginlik hâli. Korkudan farkı, somut ve şimdiki bir nesnesinin olmamasıdır. Bedensel olarak çarpıntı, kas gerginliği ve tetikte olma hâliyle görünür. → [belirtileri](/1976-kaygi-bozuklugu-belirtileri/)

**Korku** — Somut, şimdi ve burada var olan bir tehdide verilen tepki. Kaygının aksine nesnesi bellidir ve tehdit ortadan kalkınca söner. → [kaygıyla farkı](/218-korku-ile-kaygi-arasindaki-fark/)

**Panik atak** — Dakikalar içinde zirveye çıkan yoğun korku nöbeti. Çarpıntı, nefes darlığı, terleme, "öleceğim" ya da "delireceğim" düşüncesi eşlik eder. Tehlikeli değildir ama son derece rahatsız edicidir.

**Yaygın anksiyete bozukluğu** — Günlük yaşamın birçok alanına yayılan, kontrol edilmesi zor ve en az altı aydır süren endişe hâli. Kişi endişenin aşırı olduğunu bilir ama durduramaz.

**Fobi** — Belirli bir nesne ya da duruma karşı, gerçek tehlikeyle orantısız ve kaçınmaya yol açan yoğun korku. → [karanlık](/159-karanliktan-korkuyorum-ne-yapmaliyim/) · [yangın](/148-yangindan-korkuyorum-ne-yapmaliyim/) · [sel](/151-selden-korkuyorum-ne-yapmaliyim/) · [deprem](/145-depremden-korkuyorum-ne-yapmaliyim/) · [ameliyat](/177-ameliyat-korkumu-nasil-yenebilirim/) · [araba kullanma](/1081-araba-kullanma-korkusu-nasil-yenilir-guvenle-direksiyona-gecmek/)

**Depresyon** — En az iki hafta süren çökkün duygudurum ve/veya keyif alamama hâli; uyku, iştah, enerji, dikkat ve özdeğerde bozulmayla birlikte gider. Üzgünlükten farkı süresi, yaygınlığı ve işlevselliği bozmasıdır. → [üzgünlükten farkı](/2692-depresyon-belirtileri-nelerdir-uzgunlukten-farki-ne/) · [kaygıyla farkı](/2686-kaygi-ile-depresyon-arasindaki-fark-nedir/)

**Anhedoni** — Daha önce keyif veren etkinliklerden keyif alamama. Depresyonun en ayırt edici belirtilerinden biridir; yorgunluktan ayrılmasını sağlayan işaret budur.

**Ruminasyon** — Aynı olumsuz düşünceyi, çözüme ulaşmadan tekrar tekrar zihinde çevirmek. Sorun çözmeye benzer ama sonuç üretmez; depresyon ve kaygıyı sürdüren temel mekanizmalardan biridir. → [birini unutamamada rolü](/2122-birini-neden-unutamayiz/)

**Tükenmişlik sendromu** — Uzun süreli iş stresine bağlı duygusal tükenme, işe ve insanlara karşı duyarsızlaşma ve kişisel başarı hissinde düşüş. Klinik bir hastalık değil, mesleki bir olgu olarak tanımlanır.

**Obsesyon** — İstem dışı gelen, rahatsız edici, kişinin kendi düşüncesi gibi hissetmediği yineleyici düşünce ya da imge.

**Kompulsiyon** — Obsesyonun yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan yineleyici davranış ya da zihinsel eylem. Kısa vadede rahatlatır, uzun vadede obsesyonu güçlendirir. → [temizlik takıntısı](/174-temizlik-takintisinin-belirtileri-nelerdir/)

**Somatizasyon** — Ruhsal sıkıntının bedensel belirti olarak ortaya çıkması: açıklanamayan ağrı, mide-bağırsak şikâyeti, baş dönmesi. Belirti gerçektir; "uydurma" değildir.

**Ekonomik kaygı (finansal anksiyete)** — Gelir, borç ve geçim güvencesine dair sürekli tedirginlik. Uyku bozukluğu, karar felci ve ilişki çatışmalarıyla birlikte gider. → [belirtileri](/3071-ekonomik-kaygi-finansal-anksiyete-belirtileri/)

**Ölüm kaygısı** — Kendinin ya da sevdiklerinin ölümlü olduğu gerçeğine dair yoğun tedirginlik. Ani ölüm haberleri sonrasında geçici olarak yükselmesi olağandır. → [ani ölüm haberleri](/3075-ani-olum-haberleri-ve-olum-kaygisi/)

**Sınav kaygısı** — Değerlendirilme durumlarında performansı bozacak düzeye çıkan kaygı. Bir miktar kaygı performansı artırır; eşiği aşınca dikkat ve hatırlamayı bozar. → [nasıl yenilir](/2966-sinav-kaygisi-nedir-nasil-yenilir/)

## Travma, kayıp ve yas terimleri

**Travma** — Kişinin başa çıkma kapasitesini aşan, olağandışı ve zorlayıcı olay. Belirleyici olan olayın "büyüklüğü" değil, kişinin onu işleyebilme kapasitesidir.

**Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB)** — Travmatik olaydan bir ay sonra da süren; yeniden yaşantılama, kaçınma, olumsuz biliş-duygudurum değişiklikleri ve aşırı uyarılmışlıkla giden tablo. → [deprem sonrası](/2495-deprem-sonrasi-travma-korku-tssb-ve-iyilesme-yollari/)

**Flashback** — Travmatik anının, hatırlama değil yeniden yaşama hissiyle geri gelmesi. Kişi olayın geçmişte kaldığını o an bilemeyebilir.

**Akut stres tepkisi** — Travmatik olayın hemen ardından ortaya çıkan, günler ve haftalarla sınırlı belirtiler. Olağan bir tepkidir; sorun, sönmeyip kronikleşmesidir.

**Duygusal uyuşma** — Travma sonrası duyguların "kapanması"; ne acı ne sevinç hissedebilme hâli. Koruyucu bir mekanizmadır ama uzadığında ilişkileri zedeler.

**Yas** — Kayıp sonrası doğal uyum süreci. Zamanla yoğunluğu azalır ve kayıp, kimliğin merkezinden çıkıp anıya dönüşür. → [yas süreci](/198-yas-surecini-nasil-atlatabilirim/) · [kayıp acısı](/2502-kayip-acisi-ve-yas-surecini-anlamak-sevdigimiz-birini-kaybettigimizde-ne-olur/)

**Duygusal istismar** — Aşağılama, sürekli eleştiri, yok sayma, tehdit ve izolasyon yoluyla verilen ruhsal zarar. Fiziksel iz bırakmadığı için geç fark edilir. → [psikolojik etkileri](/2499-aile-ici-siddet-ve-duygusal-istismarin-psikolojik-etkileri/)

**Yıldönümü tepkisi** — Travmatik ya da kayıpla ilgili bir tarihin yaklaşmasıyla belirtilerin yeniden yükselmesi. Gerileme değil, olağan bir örüntüdür. → [anma günleri](/2762-toplumsal-travmalarin-yildonumleri-anma-gunleri-neden-tetikler/)

## İlişki ve bağlanma terimleri

**Bağlanma stili** — Erken bakım ilişkilerinde kurulan ve yetişkin ilişkilerinde tekrarlanan yakınlık örüntüsü. Güvenli, kaygılı, kaçıngan ve dağınık olarak sınıflanır.

**Kaygılı bağlanma** — Terk edilme korkusuyla yakınlığı sürekli sınama ve onay arama eğilimi. Ayrılık sonrası toparlanmayı uzatan en güçlü etkenlerden biridir. → [unutma süresine etkisi](/3245-birini-unutmak-ne-kadar-surer/)

**Kaçıngan bağlanma** — Yakınlık arttıkça geri çekilme ve duygusal mesafe koyma eğilimi. Çoğu zaman ilgisizlik olarak yanlış okunur; altında yakınlık kaygısı vardır.

**Takip–geri çekilme döngüsü** — Biri yakınlaştıkça diğerinin uzaklaştığı, uzaklaştıkça öbürünün daha çok yaklaştığı kısır çatışma örüntüsü. Çift terapisinin en sık çalıştığı yapıdır. → [çift terapisinde ne çalışılır](/2195-cift-terapisi-sorulari/)

**Dört atlı** — Gottman'ın çift araştırmalarında ilişki sıkıntısının en güçlü göstergeleri olarak tanımladığı dört davranış: eleştiri, savunuculuk, aşağılama ve duvar örme.

**Duvar örme (stonewalling)** — Çatışma sırasında tamamen susup geri çekilmek. Sakinlik gibi görünür ama fizyolojik olarak aşırı uyarılmışlık hâlidir. → [iletişim sorunları](/2099-beni-hic-anlamiyorsun-iliskilerde-iletisim-sorunlari-ve-cozum-yollari/)

**Balayı evresi** — İlişkinin başındaki yoğun idealleştirme ve tutku dönemi. Bitmesi ilişkinin bozulduğu değil, bir sonraki evreye geçtiği anlamına gelir. → [ilişki evreleri](/1014-iliskilerde-balayi-evresi-nedir-tum-evreler/)

**Ebeveynleşme** — Partnerin bakım veren, diğerinin bakım alan rolüne yerleşmesi. Eşitliği ve çoğu zaman cinsel isteği aşındırır. → [ilişkide anne gibi davranmak](/2168-iliskide-anne-gibi-davranmak/)

**Kıskançlık** — Değer verilen bir ilişkiyi kaybetme tehdidine karşı verilen tepki. Kontrol davranışına dönüştüğünde ilişkiyi koruyan değil yıpratan bir hâl alır. → [neden olur](/2620-kiskanclik-neden-olur-terapi-ile-asilabilir-mi/)

**Değersizlik şeması** — "Sevilmeye layık değilim" temel inancı. Kendini gerçekleştiren kehanet olarak çalışır: kişi reddedilmeyi bekler, buna göre davranır ve reddedilme olasılığını artırır. → [neden sevilmiyorum hissi](/2131-neden-sevilmiyorum/)

**Affetme** — Haksızlığa uğrayanın öfke ve intikam arzusunu bırakma süreci. Unutmak, onaylamak ya da barışmak değildir; öncelikle affedenin yükünü hafifletir. → [affetmek nedir](/2001-affetmek-nedir-bagislamanin-gucu-zorluklari-ve-sagliga-etkileri/)

## Terapi yöntemleri

> Yöntemlerin hangi sorunda nasıl kullanıldığı, süreleri ve birbirine göre üstünlükleri ayrı bir rehberde karşılaştırılıyor: [terapi yöntemleri karşılaştırması](/1998-terapi-cesitleri-nelerdir-samsunda-hangi-terapi-sizin-icin-daha-uygun/)

**Bilişsel davranışçı terapi (BDT)** — Düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağı hedef alan, yapılandırılmış ve süreli yaklaşım. Kaygı bozuklukları ve depresyonda en çok araştırılmış yöntemdir. → [kaygı terapisi](/samsun-kaygi-terapisi/)

**Bilişsel çarpıtma** — Gerçeği sistematik biçimde bozan otomatik düşünce kalıpları: felaketleştirme, aşırı genelleme, zihin okuma, ya hep ya hiç düşüncesi.

**Şema terapi** — Çocuklukta yerleşen ve yetişkinlikte tekrar eden derin örüntüleri (şemaları) hedef alan, BDT'den daha uzun soluklu yaklaşım. "Her ilişkide aynı şey oluyor" diyenler için uygundur. → [şema terapi](/samsun-sema-terapi/)

**EMDR** — Travmatik anının duygusal yükünü azaltmayı hedefleyen sekiz aşamalı protokol. Olayın ayrıntılı sözel anlatımını gerektirmemesi, konuşma terapilerinden temel farkıdır. → [travma terapisi](/samsun-travma-terapisi/)

**Maruz bırakma** — Kaçınılan uyaranla, kaygı tolere edilebilir düzeye inene kadar kademeli ve planlı temas kurma tekniği. Fobi tedavisinin çekirdeğidir.

**Davranışsal aktivasyon** — Depresyonda, keyif ve başarı duygusu veren etkinlikleri duygudurum düzelmesini beklemeden planlı biçimde artırma yöntemi. → [depresyon terapisi](/1973-samsun-depresyon-tedavisi-mutsuzluk-kaderiniz-degil/)

**Psikodrama** — Sorunların konuşmak yerine rol oynayarak, sahneleyerek çalışıldığı grup yöntemi. → [psikodrama nedir](/1989-psikodrama-nedir/)

**Pozitif psikoloji** — Hastalığı azaltmaya değil, güçlü yanları ve iyi oluşu artırmaya odaklanan alan. → [pozitif psikoloji](/1995-pozitif-psikoloji-nedir/)

**Akılcı yaşam terapisi** — Akılcı olmayan inançların fark edilip işlevsel olanlarla değiştirilmesine dayanan yaklaşım. → [akılcı yaşam terapisi](/samsun-akilci-yasam-terapisi/)

**Cinsel terapi** — Cinsel işlev bozukluklarında davranışçı teknikler, psikoeğitim ve çift çalışmasının birlikte yürütüldüğü yapılandırılmış süreç. → [cinsel terapi](/samsun-cinsel-terapist/) · [vajinismus](/105-vajinismus-nedir-nasil-tedavi-edilir/) · [erken boşalma](/112-erken-bosalma-nedir-nedenleri-nelerdir/) · [cinsel isteksizlik](/284-cinsel-isteksizlik-nedir/)

## Süreç ve uygulama terimleri

**Klinik psikolog** — Psikoloji lisansı üzerine klinik psikoloji alanında lisansüstü eğitim ve süpervizyonlu uygulama tamamlamış uzman. Psikoterapi uygular, ilaç yazamaz. → [unvanlar arasındaki fark](/3054-psikolog-klinik-psikolog-psikiyatrist-psikolojik-danisman-farki/)

**Psikiyatrist** — Tıp fakültesi sonrası Ruh Sağlığı ve Hastalıkları uzmanlığı yapmış hekim. Tanı koyar, ilaç yazar, resmî sağlık raporu düzenler.

**Terapi saati** — Bir psikoterapi seansının standart süresi; 45–50 dakikadır. Kalan süre uzmanın kayıt tutması ve seansı değerlendirmesi içindir. → [terapi kaç seans sürer](/3056-terapi-kac-seans-surer/)

**Terapötik ilişki (ittifak)** — Danışan ile uzman arasındaki güven ve iş birliği bağı. Terapi sonucunu yordayan en güçlü değişkenlerden biridir — yöntemin kendisinden bile daha güçlü olduğu çalışmalar vardır.

**Süpervizyon** — Terapistin yürüttüğü vakaları, daha deneyimli bir uzmanla düzenli olarak gözden geçirmesi. Mesleki yeterliliğin standart bir parçasıdır.

**Gizlilik ilkesi** — Seansta konuşulanların danışanın açık rızası olmadan paylaşılmaması. İstisnaları dardır ve tanımlıdır: kendine veya başkasına yönelik ciddi ve yakın tehlike, çocuk istismarı bildirimi, mahkeme kararı. → [kayıtlar nerede tutulur](/3241-psikologa-gitmek-sicile-isler-mi/)

**İlk değerlendirme görüşmesi** — Öykünün alındığı, hedeflerin belirlendiği ve süreç planının kurulduğu ilk seans; 50–90 dakika sürer. → [ilk görüşmede neler oluyor](/1179-samsunda-psikolog-seanslari-ilk-gorusmede-sizi-neler-bekliyor/)

**Doz–etki ilişkisi** — Psikoterapide seans sayısı ile iyileşme arasındaki bağ. Klasik araştırmalarda hastaların yaklaşık %50'si 8 seansta, %75'i 26 seansta ölçülebilir düzelme göstermiştir.

**Nüks (relaps)** — Düzelmiş belirtilerin yeniden ortaya çıkması. Süreç sonunda seansların aylık takibe seyreltilmesinin nedeni budur.

**Psikoeğitim** — Danışana, yaşadığı tablonun mekanizmasını öğretme çalışması. "Neden böyle oluyorum" sorusunun cevaplanması, tek başına kaygıyı düşürür.

**Online terapi** — Video görüşmeyle yürütülen psikoterapi. Araştırmalar birçok tabloda yüz yüze terapiyle benzer etkinlik gösterdiğini ortaya koymaktadır. → [online terapi](/online-terapi/)

## Bir terimi bulamadınız mı?

Sözlükte olmayan bir kavramla karşılaştıysanız ya da bir tanımın yanlış olduğunu düşünüyorsanız yazın — sayfa düzenli olarak güncellenmektedir.

*Bu sözlük bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tanı ya da tedavi yerine geçmez. Tanımlar, klinik kullanımda yerleşmiş karşılıklarına dayanır; resmî tanı ölçütleri için DSM-5-TR ve ICD-11 esas alınmalıdır.*