Psikodrama Nedir?

Psikodrama; tiyatro, rol ve doğaçlama tekniklerini terapi sürecine dahil eden, yaratıcılık ve eylem temelli bir psikoterapi yöntemidir. Özellikle duygusal çatışmalar, travmalar, ilişki problemleri ve içsel sıkışmışlık yaşayan danışanlar için etkili bir çalışma alanı sunar. Samsun’da psikolog olarak yürüttüğümüz psikodrama çalışmalarında, danışanların iç dünyalarını sahneye taşıyabildiği, güvenli ve yapılandırılmış grup veya bireysel oturumlar planlarız.

Psikodrama, klasik konuşma terapilerinden farklı olarak sadece sözlere değil, eyleme ve role dayanır. Danışan, yaşamındaki önemli anları, ilişkileri, geçmiş deneyimleri ya da gelecek senaryolarını sahnede canlandırır. Böylece hem kendi duygularını dışsallaştırma hem de olaylara farklı açılardan bakma fırsatı bulur.

Psikodrama Nedir? 

Psikodrama, Jacob L. Moreno tarafından geliştirilmiş; tiyatro ve spontaniteyi ruh sağlığı alanına taşıyan bir psikoterapi yaklaşımıdır. Temel amaç, “dramatik eylem” yoluyla danışanın iç dünyasını keşfetmesi, duygusal yüklerini boşaltması ve yeni başa çıkma yolları geliştirmesidir.

Psikodrama genellikle grup ortamında uygulanır, ancak bireysel biçimi olan monodrama da kullanılabilir. Monodrama, danışan ile terapistin birlikte yürüttüğü, yine sahneleme ve rol değiştirmenin yer aldığı bireysel psikodrama uygulamalarıdır. Toplumsal konuların, sosyal rollerin ve grup dinamiklerinin ele alındığı uygulamalar ise sosyodrama olarak adlandırılır.

Psikodramanın Amaçları 

Psikodrama, bir tiyatro oyunu ya da sanatsal gösteri değil; terapötik bir süreçtir. Samsun’da psikodrama uygulamalarında temel hedeflerimiz şunlardır:

• Duygusal problemleri ve psikolojik çatışmaları fark etmek ve sağaltmak
• Travmalar, kayıplar, yas süreçleri ve ilişki sorunlarıyla çalışmak
• Kişinin kendini daha iyi tanımasını, öz farkındalık kazanmasını desteklemek
• Yaratıcılığı, spontaniteyi ve esnek düşünmeyi geliştirmek
• Gerçek hayatta denemeye çekinilen yeni davranış ve rolleri güvenli bir ortamda “prova etme” imkânı sunmak

Psikodrama, danışanın hem kendine hem de başkalarına dair bakış açısını genişletmeyi hedefler. Grup içi geri bildirimler ve farklı roller sayesinde kişi, kendisini dışarıdan görme fırsatı bulur.

Psikodrama Grupları Nasıl İşler? 

Psikodrama genellikle 8–15 kişiden oluşan grup oturumları şeklinde yürütülür. Grup, belirli aralıklarla bir araya gelir ve her oturum yaklaşık 1,5–2 saat sürer. Bazı psikodrama grupları kısa süreli (örneğin birkaç oturum) olabilirken, bazıları daha uzun vadeli olarak (aylar hatta yıllar süren) planlanabilir.

Psikodrama grupları; okullarda, psikoterapi merkezlerinde, hastanelerde, derneklerde veya uygun fiziki koşulları sağlayan özel psikoterapi ofislerinde gerçekleştirilebilir. Samsun’da yürütülen psikodrama oturumlarında, mekânın güvenli, rahat hareket etmeye uygun ve gizliliği koruyan bir yapıda olmasına özen gösterilir.

Psikodramadaki Temel Roller 

Psikodrama oyunlarının kendine özgü bir rol yapısı vardır. Terapi sürecinde klasik “hasta–danışan” dilinden çok, sahne ve rol kavramları kullanılır.

Protagonist (Oyunun Kahramanı)

O oturumda sahnede çalışan, hikâyesini getiren ve merkeze alınan kişi protagonist olarak adlandırılır. Protagonist, bir rüyasını, ilişki sorununu, geçmişte yaşadığı bir olayı veya gelecekle ilgili bir kaygısını sahneye taşıyabilir. Psikodrama, grup içinde yürütülen fakat odak noktasında bireyin olduğu bir çalışma gibidir.

Yönetmen (Terapist)

Psikodrama yönetmeni, yani terapist; grup için güvenli bir atmosfer oluşturur, sahne düzenini ve süreci organize eder. Protagonistin hangi sahneleri canlandıracağına, kimin hangi rolü üstleneceğine destek olur; gerektiğinde oyunu durdurup değerlendirme yapar. Grup dinamiğini gözetir, etik ve gizlilik ilkelerini korur.

Antagonist

Antagonist, protagonistin yaşadığı içsel çatışmanın ya da karşısındaki kişi/rolün temsilcisidir. Örneğin; çatışma yaşanan bir ebeveyn, eş, iş arkadaşı ya da bir otorite figürü antagonistik rolü üstlenebilir. Bu rol, protagonistin duygusal çatışmalarını görünür kılmaya yardımcı olur.

Yardımcı Egolar ve Grup Üyeleri

Protagonist, hikâyesini sahneye taşırken diğer grup üyelerinden bazılarını “yardımcı ego” olarak seçer. Yardımcı egolar, protagonistin yaşamındaki önemli kişileri, duyguları ya da içsel parçaları temsil edebilir. Grup üyeleri aynı zamanda kendi hayatlarına dair farkındalık kazanır, empati geliştirir ve seans sonunda paylaşım yaparak sürece katkı sunarlar.

Psikodrama Süreci: Isınma, Oyun, Paylaşım 

Psikodrama oturumu genellikle üç ana aşamadan oluşur: ısınma, oyun ve paylaşım.

Isınma Aşaması

Bu bölümde grup üyelerinin birbirlerine ve sürece ısınmaları hedeflenir. Hareket egzersizleri, kısa tanışma oyunları, basit rol çalışmaları gibi teknikler kullanılabilir. Samsun’da yürüttüğümüz psikodrama gruplarında, danışanların kendilerini güvende hissetmesi ve sahneye çıkmaya hazır hale gelmesi için ısınma aşamasına özellikle önem verilir.

Oyun Aşaması

Isınmanın ardından, o oturumda çalışılacak protagonista karar verilir. Protagonist, sahnede bir anıyı, ilişkiyi, rüyayı veya bir hayali canlandırır. Diğer grup üyeleri çeşitli rolleri üstlenir. Bu sırada farklı psikodrama teknikleri devreye girer: rol değiştirme, ayna, monolog, eşleme gibi.

Paylaşım Aşaması

Sahne çalışması tamamlandıktan sonra grup üyeleri, kendi duygularını ve çağrışımlarını paylaşır. Protagoniste tavsiye verme yerine, “ben dilinde” kişisel paylaşımlar yapılır. Bu sayede protagonistin yalnız olmadığı hissi pekişir; grup üyeleri de kendi hayatlarıyla ilgili içgörüler kazanır.

Psikodrama Teknikleri 

Psikodrama, çeşitli özel tekniklerle derinleşen bir yöntemdir. Samsun’da psikodrama uygulamalarında sık kullandığımız temel tekniklerden bazıları şunlardır:

Eşleme (Doubling)

Eşleme yapan grup üyesi, protagonistin arkasında durur ve onun duygu ve düşüncelerini “ben” diliyle dile getirir. Amaç, protagonistin fark etmediği ya da ifade etmekte zorlandığı duyguları görünür kılmaktır. Protagonist, söylenenleri onaylama ya da reddetme hakkına sahiptir. Eşleme sayesinde içgörü ve duygusal farkındalık artar.

Destekleyici Eşleme

Protagonist, özellikle zorlayıcı bir sahnede kendini güçsüz hissettiğinde, destekleyici eşleme devreye girebilir. Bu teknik, protagoniste duygusal destek sağlamak, yalnız olmadığını hissettirmek ve travmatize olmadan süreci sürdürebilmesine yardımcı olmak için kullanılır.

Rol Değiştirme (Role Reversal)

Psikodramanın en temel tekniklerinden biridir. Protagonist, sahnede karşısındaki kişinin ya da belirli bir rolün yerine geçer. Örneğin; ebeveyninin, eşinin, çocuğunun, öğretmeninin ya da soyut bir kavramın rolüne girebilir. Bu sayede, olaylara karşı tarafın gözünden bakma, empati kurma ve farklı bir perspektif geliştirme fırsatı elde eder.

Soyut kavramlarla da rol değişimi yapılabilir. Mutluluk, yalnızlık, umut, engel gibi kavramlar sahnede canlandırılarak danışanın bu kavramlarla ilişkisi keşfedilebilir.

Ayna Tekniği

Ayna tekniğinde, protagonist sahneden çekilir ve yardımcı egolardan biri onun rolünü üstlenerek sahneyi tekrar canlandırır. Protagonist, kendi davranışlarını, beden dilini ve duygusal tepkilerini adeta bir ayna gibi dışarıdan izler. Bu, bireysel farkındalığı artıran güçlü bir tekniktir.

Monolog

Protagonistin içinden geçen düşünceleri yüksek sesle ifade ettiği çalışmalara monolog denir. Bu teknikte kişi; sahnedeki rolüyle, kendisiyle veya bir başkasıyla ilgili bastırdığı duyguları daha net söyleme fırsatı bulabilir.

Psikodrama Oyun Örnekleri 

Psikodrama, evlilik çatışmalarından aile ilişkilerine, travmalar ve kayıplardan geleceğe dair kaygılara kadar pek çok konuda kullanılabilir. Örneğin:

• Uzun süreli evlilik çatışmalarında, çiftin birlikte olduğu bir akşam yemeği sahnelenerek, ifade edilemeyen duygular ve gizli öfke ortaya çıkarılabilir.
• Yıllar önce kaybedilen bir ebeveynle “yarım kalmış vedalaşma” sahneleri canlandırılabilir.
• Travmatik olaylar, güvenli bir grup ortamında, kontrollü bir biçimde sahneye taşınarak yeniden anlamlandırılabilir.

Bu tür çalışmalar, danışanın duygusal yükünü boşaltmasına, kendini ifade etmesine ve yeni çözümler üretmesine yardımcı olur.

Psikodramanın Sağladığı Avantajlar 

Psikodrama, özellikle grup terapisi formatında yürütüldüğünde önemli avantajlar sunar:

• Kişi, benzer sorunlar yaşayan diğer üyelerle bir arada olduğunu görür ve yalnızlık duygusu azalır.
• Grup üyelerinden gelen yapıcı geri bildirimler, kişinin kendisini dışarıdan görmesine yardımcı olur.
• Psikodrama, gerçek hayatın bir provası gibidir; danışan, sonuçlarına hemen katlanmak zorunda olmadan yeni davranışları deneyebilir.
• Kendine güveni düşük biri, sahnede daha cesur bir rol deneyebilir; bu da gerçek hayattaki değişim motivasyonunu artırabilir.
• Yalnızca sözlere dayanmaması sayesinde, özellikle çocuklar, ergenler, mülteciler ve travma yaşamış bireylerle çalışırken etkili bir yöntem olabilir.

Samsun’da Psikodrama Eğitimi ve Uygulamaları 

Psikodrama eğitimi; teorik seminerler, bireysel farkındalık çalışmaları, süpervizyon, vaka sunumları ve uygulama oturumlarından oluşan kapsamlı bir süreçtir. Psikodrama alanında çalışan terapistler, hem grup hem bireysel düzeyde yoğun bir eğitimden geçerler.

Samsun’da psikolog olarak yürüttüğümüz çalışmalarda, psikodrama yaklaşımından;

• ilişki sorunları,
• kaygı ve depresyon,
• travma sonrası süreçler,
• yas ve kayıp deneyimleri,
• çocuk, ergen ve yetişkin danışanlarla
  çalışırken yararlanabiliriz.

Psikodrama seansına katılmayı düşünüyorsanız, Samsun’da size en uygun yaklaşımın psikodrama mı, bireysel terapi mi veya farklı bir yöntem mi olduğuna birlikte karar verebiliriz. Değerlendirme görüşmesinde ihtiyaçlarınızı, beklentilerinizi ve seans sürecine dair sorularınızı ayrıntılı olarak ele almak önemlidir.