Anksiyete Terapisi Soruları: Kaygının Kökenine İnmek

Anksiyete (kaygı bozukluğu) ile mücadele eden biri için terapiye başlamak, başlı başına bir kaygı kaynağı olabilir. Zihin sürekli “Ya konuşamazsam?”, “Ya beni garipserse?”, “Ya panik atak geçirirsem?” gibi senaryolar üretir. Samsun’da anksiyete şikayetiyle kliniğime başvuran danışanlarımın çoğu, ilk seansta sandalyenin ucunda oturur, elleri gergindir ve tetiktesindir.

Anksiyete terapisinde sorulan sorular, sizi yargılamak veya köşeye sıkıştırmak için değildir. Tam tersine, beyninizdeki sürekli çalan o “hatalı alarm sisteminin” neden ve nasıl çalıştığını anlamak içindir. Terapist, bir dedektif gibi iz sürerek, kaygıyı neyin başlattığını ve neyin sürdürdüğünü keşfetmeye çalışır.

Bu yazıda, anksiyete terapisi sürecinde (özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımında) karşılaşabileceğiniz temel soru kategorilerini ve bunların işlevlerini derledim.

1. Belirtilerin Tanımlanması (Bedensel ve Zihinsel)

Kaygı, sadece “endişelenmek” değildir; bedensel bir deneyimdir. Terapist önce bu deneyimin haritasını çıkarır.

• Kaygılandığınızda vücudunuzda neler oluyor? (Kalp çarpıntısı, nefes darlığı, terleme, titreme, uyuşma?)
• Bu belirtiler ne kadar sürüyor? (Birkaç dakika süren bir panik atak mı, yoksa gün boyu süren bir huzursuzluk mu?)
• Zihninizden o an ne geçiyor? (Kontrolü kaybedeceğim, delireceğim, kalp krizi geçireceğim, rezil olacağım?)
• Kaygı seviyenizi 0 ile 10 arasında puanlasanız, şu an kaçtasınız? En kötü anınızda kaçtı?

2. Tetikleyiciler ve Bağlam

Kaygı durup dururken mi geliyor, yoksa belirli durumlar mı düğmeye basıyor?

• Bu hisler genellikle ne zaman ortaya çıkıyor? (Sabahları, kalabalığa girince, yalnız kalınca, belirsizlik anlarında?)
• Belirli bir yer, kişi veya durum kaygınızı artırıyor mu? (Örneğin; AVM’ler, kapalı alanlar, sosyal ortamlar.)
• İlk kez ne zaman bu kadar yoğun bir kaygı hissettiniz? O dönemde hayatınızda ne oluyordu?
• Kaygınızın azaldığı, kendinizi güvende hissettiğiniz yerler veya zamanlar var mı?

3. “Ya Olursa?” Senaryoları ve Felaketleştirme

Anksiyete, geleceğe dair olumsuz senaryolar yazma sanatıdır. Terapist, bu senaryoların en kötüsünü (worst-case scenario) anlamaya çalışır.

• En çok korktuğunuz şeyin gerçekleşmesi durumunda ne olacağını düşünüyorsunuz?
• “Ya … olursa” cümlelerini zihninizde nasıl tamamlıyorsunuz? (Ya bayılırsam, ya hata yaparsam, ya sevdiklerime bir şey olursa?)
• Korktuğunuz senaryo gerçekleşse bile, bununla baş etme ihtimaliniz hakkında ne düşünüyorsunuz?
• Belirsizliğe ne kadar tahammül edebiliyorsunuz? Her şeyi kontrol etmek istiyor musunuz?

4. Kaçınma Davranışları ve Güvenlik Arayışı

Kaygıyı sürdüren en büyük faktör, korkulan durumlardan kaçınmaktır. Terapist, hayatınızın ne kadar kısıtlandığını anlamak ister.

• Kaygı duymamak için gitmekten vazgeçtiğiniz yerler veya yapmayı bıraktığınız aktiviteler var mı?
• Kaygılı hissettiğinizde sizi rahatlatan “güvenlik davranışlarınız” var mı? (Örneğin; yanınızda sürekli su/ilaç taşımak, çıkışa yakın oturmak, sürekli birini aramak, nabzınızı kontrol etmek.)
• Sosyal ortamlarda görünmez olmaya çalışır mısınız?
• Kaygınızı bastırmak için alkol, sigara veya yemek yeme gibi yöntemlere başvuruyor musunuz?

5. Endişenin İşlevi Hakkında İnançlar

Özellikle Yaygın Anksiyete Bozukluğu olan kişiler, endişelenmenin kendilerini koruduğuna inanabilirler.

• “Eğer yeterince endişelenirsem kötü olayları engelleyebilirim” veya “Endişelenmek hazırlıklı olmamı sağlar” gibi düşünceleriniz var mı?
• Endişelenmeyi bıraktığınızda başınıza kötü bir şey geleceğinden korkuyor musunuz?
• Kendinizi “evhamlı” biri olarak mı tanımlarsınız?

6. Günlük İşlevsellik ve Uyku

Kaygının yaşam kalitesine etkisi değerlendirilir.

• Kaygılarınız işinize odaklanmanızı veya ders çalışmanızı engelliyor mu?
• Gece yatağa yattığınızda zihniniz susmuyor mu? Uykuya dalmakta zorlanıyor musunuz?
• Kas gerginliği, baş ağrısı veya mide problemleri yaşıyor musunuz?

Samsun’da Anksiyete Terapisi: Alarm Sistemini Düzenlemek

Bu soruları okurken bile nabzınız hafifçe hızlanmış olabilir; bu çok doğaldır. Ancak terapide bu sorular, korkularınızı artırmak için değil, onları somutlaştırıp yönetilebilir hale getirmek için sorulur.

Samsun’da bir psikolog olarak anksiyete terapisi sürecinde amacım; kaygıyı hayatınızdan tamamen silmek değil (çünkü bir miktar kaygı hayatta kalmak için gereklidir), bozulan alarm sistemini onarmaktır. “Tehlike yokken yangın alarmı çalan” bir zihinle yaşamak yorucudur. Doğru sorular ve Bilişsel Davranışçı Terapi teknikleri ile bu alarmı susturmayı, kaçındığınız hayatı geri almayı ve belirsizlikle barışmayı öğrenmek mümkündür.

Kaygı, gelecekte yaşar; terapi ise sizi “şimdiye” getirir. Sorularla başlayan bu yolculuk, zihinsel özgürlüğe atılan ilk adımdır.