Kaygı Terapisi Soruları: Zihinsel Gürültüyü Dindirmek

Kaygı (anksiyete), zihnin arka planında sürekli çalışan gürültülü bir radyo gibidir. Kişi, anın tadını çıkarmak isterken kendini sürekli gelecekteki felaket senaryolarını düşünürken bulur. “Ya işler ters giderse?”, “Ya sevdiklerimin başına bir şey gelirse?”, “Ya hasta olursam?” gibi sorular, kişinin günlük yaşamını ipotek altına alır.

Samsun’da kaygı bozukluğu şikayetiyle başvuran danışanlarım, terapiye geldiklerinde genellikle zihinlerindeki bu gürültüden yorulmuş haldedirler. Terapide sorulan sorular, bu gürültünün kaynağını bulmak, sesini kısmak ve kontrolü yeniden kişinin eline vermek için tasarlanmıştır.

Bu yazıda, kaygı (endişe) terapisinde sıkça kullandığımız, farkındalık yaratan ve değişimi başlatan soru türlerini inceledim.

1. Endişenin İçeriği ve “Kuruntu Zinciri”

Kaygı terapisi, kişinin zihninden geçen düşünceleri yakalamakla başlar. Çoğu zaman bir endişe, diğerini tetikler ve bir zincir oluşturur.

• Şu anda sizi en çok huzursuz eden düşünce nedir?
• Bu endişe aklınıza geldiğinde, hemen ardından hangi düşünce geliyor? (Örneğin: “Telefonu açmadı” -> “Başına bir şey geldi” -> “Hastaneye gitmeliyim”.)
• Gün içinde zamanınızın ne kadarını “endişelenerek” geçiriyorsunuz?
• Endişeleriniz gerçek sorunlara mı (ödenmesi gereken bir fatura), yoksa varsayımsal durumlara mı (ya 10 yıl sonra param biterse) odaklanıyor?

2. Kanıt Sorgulama ve Gerçeklik Testi

Kaygılı zihin, olasılıkları gerçek gibi algılar. Terapist, bu algıyı test etmek için “Sokratik Sorgulama” yöntemini kullanır.

• Korktuğunuz bu senaryonun gerçekleşeceğine dair elinizde somut bir kanıt var mı?
• Bu olayın gerçekleşme ihtimali sizce yüzde kaçtır?
• Daha önce de bu kadar endişelendiğiniz ama sonucun kötü olmadığı durumlar yaşadınız mı?
• En kötü senaryoyu düşünüyorsunuz; peki “en iyi” ve “en olası” senaryolar neler olabilir?
• Bu durum bir arkadaşınızın başına gelseydi, ona ne söylerdiniz? (Kendinize ne kadar acımasız davranıyorsunuz?)

3. Kontrol ve Belirsizliğe Tahammül

Kaygı bozukluklarının temelinde genellikle “belirsizliğe tahammülsüzlük” ve “kontrol etme arzusu” yatar.

• Hayattaki her şeyi kontrol edebileceğinize inanıyor musunuz?
• Bir konunun sonucunu bilmemek (belirsizlik) size ne hissettiriyor?
• Endişelenmenin, kötü olayları engelleyeceğine dair gizli bir inancınız var mı? (“Hazırlıklı olmalıyım” düşüncesi.)
• İşleri akışına bıraktığınızda başınıza bir felaket geleceğinden mi korkuyorsunuz?

4. Güvenlik ve Kaçınma Davranışları

Kaygılı kişiler, korktukları durumla karşılaşmamak için hayatlarını kısıtlarlar. Terapist bu kısıtlamaları tespit eder.

• Kaygı duymamak için ertelediğiniz işler veya gitmediğiniz yerler var mı?
• Kendinizi güvende hissetmek için yaptığınız ritüeller var mı? (Sürekli sevdiklerinizi aramak, internetten hastalık araştırmak, kapıyı defalarca kontrol etmek vb.)
• Bu kaçınma davranışları kısa vadede sizi rahatlatsa da, uzun vadede kaygınızı besliyor olabilir mi?

5. Bedensel Duyumlar ve Yanlış Yorumlama

Panik bozukluk ve sağlık kaygısında (hipokondriyazis), kişi bedensel duyumları felaket olarak yorumlar.

• Kalbiniz hızlandığında veya başınız döndüğünde aklınıza gelen ilk düşünce nedir? (“Kalp krizi geçiriyorum” mu, yoksa “Sadece heyecanlandım/koştum” mu?)
• Vücudunuzu sürekli dinler ve belirti arar mısınız? (Body scanning)
• Bu belirtiler ortaya çıktığında nefes alışverişiniz nasıl değişiyor?

6. Kaygının Kökleri ve Aile Öyküsü

Kaygı, bazen öğrenilmiş bir davranıştır.

• Çocukluğunuzda ailenizde “endişeli” veya “evhamlı” biri var mıydı?
• “Dünya tehlikeli bir yerdir, her an tetikte olmalısın” mesajıyla mı büyütüldünüz?
• Geçmişte yaşadığınız travmatik veya utanç verici bir olay, bugünkü kaygılarınızı tetikliyor olabilir mi?

Samsun’da Kaygı Terapisi: Zihninizi Özgürleştirin

Kaygı terapisinde sorulan bu sorular, bazen konfor alanınızı zorlayabilir. Zihninizdeki felaket senaryolarını sorgulamak, başlarda direnç yaratabilir. Ancak bu sorular, iyileşmenin en güçlü araçlarıdır.

Samsun’da bir psikolog olarak amacım; sizi kaygılarınızdan tamamen arındırmak değil (çünkü sıfır kaygı gerçekçi değildir), kaygının direksiyonuna sizin geçmenizi sağlamaktır. “Ya olursa?” sorularının yerini “Olursa baş edebilirim” inancının aldığı, zihinsel gürültünün azaldığı ve şimdiki anın tadının çıkarıldığı bir yaşam mümkündür.

Sorularla yüzleşmek, korkunun gölgesinden çıkıp gerçeğin ışığına adım atmanızı sağlar.