Arkadaşlıkta Affetmenin Önemi: Neden Zor, Nasıl Yapılır?

Kısa cevap: Arkadaşlıkta affetmek, kırgınlığın ve öç alma isteğinin zamanla yerini iyi niyete bırakmasıdır. Araştırmalar, özellikle bağlılığın güçlü olduğu ilişkilerde affetmenin daha yüksek iyi oluşla bağlantılı olduğunu gösteriyor. Affetmek, olanı onaylamak ya da her şeyi eskisi gibi sürdürmek zorunda olmak demek değildir. Sınırlarınızı koruyarak da affedebilirsiniz.

Bir arkadaşın kırıcı sözü, tutulmayan bir söz ya da başkasıyla paylaşılan bir sır derin iz bırakabilir. Arkadaşlıkta affetmenin önemi tam da bu anlarda ortaya çıkar. Bu yazıda arkadaşınızı affetmenin neden zor geldiğini ve araştırmalara dayanan adımları bulacaksınız. Affetmenin genel tanımı için affetmek nedir yazısına da bakabilirsiniz.

Arkadaşınızı affettiğinizde ne değişir?

Psikolojide affetmek, bizi inciten kişiye karşı öfkenin, kırgınlığın ve öç alma isteğinin azalmasıdır. Bunların yerini zamanla daha nötr ya da iyi niyetli duygular alır. Affetmek çoğu zaman tek bir cümle değil, zaman alan bir süreçtir.

Affetmek şunlar değildir:

• Unutmak değildir. Olanı hatırlamaya devam edebilirsiniz. Fark, anının sizi eskisi kadar yaralamamasıdır.
• Onaylamak değildir. Yaşananın yanlış olduğunu kabul ederek de affedebilirsiniz.
• Barışmak değildir. Affetmek sizin içinizde olur. Barışmak ise iki kişinin güveni birlikte yeniden kurmasını gerektirir.
• Susmak değildir. Kırgınlığınızı dile getirmek affetmenin önünde engel değildir.

Arkadaşlıkta affetmenin önemi nedir?

Arkadaşlıkta affetmenin önemi hem ilişki hem de kişinin kendisi için öne çıkar:

1. İlişkiyi korur. Uzun arkadaşlıklarda kırgınlıklar sık yaşanır. Affetmek, tek bir hatanın yılların emeğini silmesini önleyebilir.
2. Zihni rahatlatır. Olayı tekrar tekrar düşünmek, yani ruminasyon, öfkeyi canlı tutar. Affetmek bu döngüyü yavaşlatabilir.
3. İyi oluşu destekleyebilir. Karremans ve arkadaşlarının (2003) çalışmalarında affetmek daha yüksek psikolojik iyi oluşla ilişkili bulundu. Bu ilişki, bağlılığın güçlü olduğu ilişkilerde daha belirgindi.
4. Değerli bir bağı ayakta tutar. Sosyal ilişkiler sağlık açısından da önemlidir. 148 çalışmayı kapsayan bir meta-analizde güçlü sosyal ilişkileri olanların hayatta kalma olasılığı yaklaşık %50 daha yüksekti. Bu çalışma affetmeyi değil, sosyal ilişkilerin genel etkisini ölçmüştür.

Arkadaşımızı affetmek neden bu kadar zor?

Fehr, Gelfand ve Nag (2010), 175 çalışmayı ve 26.006 katılımcıyı kapsayan bir meta-analiz yaptı. Affetmeyle ilişkili etkenleri inceleyen bu çalışma, affetmenin yalnızca bir karakter meselesi olmadığını gösteriyor.

Bu bulgular, affetmenin üzerinde çalışılabilecek etkenlerle ilişkili olduğunu gösteriyor. Örneğin empati ve ruminasyon, terapide doğrudan ele alınabilen konulardır.

Arkadaşlıkta kıskançlık ya da rekabet de kırgınlıkları besleyebilir. Bu duyguyu anlamak için kıskançlık neden olur yazısını okuyabilirsiniz.

Affetmek ile barışmak aynı şey mi?

Hayır. Affetmek, kırgınlığınızın içinizde dönüşmesidir. Barışmak ise ilişkinin yeniden kurulmasıdır ve iki tarafın emeğini ister.

Bazı durumlarda mesafe koymak en sağlıklı seçenek olabilir. Bu durumlarda affetmek bir zorunluluk değildir:

• Aynı kırıcı davranış, özür dilendikten sonra da tekrar ediyorsa
• Arkadaşınız sizi küçümsüyor, sırlarınızı size karşı kullanıyor ya da sizi kontrol etmeye çalışıyorsa
• İlişkide tehdit, şiddet ya da zorbalık varsa

Bu durumlarda önceliğiniz kendi güvenliğiniz ve sınırlarınızdır. Acil bir tehlike varsa 112’yi arayın. ALO 183’ü de arayabilirsiniz. Okulda zorbalık yaşayan çocuk ve gençlerin bunu güvendikleri bir yetişkine anlatması önemlidir.

Arkadaşınızı nasıl affedersiniz? 5 adım

Psikolog Everett Worthington’ın geliştirdiği REACH modeli, affetmeyi beş adıma böler. Aşağıdaki adımlar bu modelden uyarlanmıştır.

1. Olanı hatırlayın. Olayı abartmadan ve kendinizi suçlamadan, olduğu gibi düşünün. “Beni kırdı” demek, “Ben değersizim” demekten farklıdır.
2. Empati kurun. Arkadaşınız o an ne yaşıyor olabilirdi? Anlamak, davranışı haklı çıkarmak anlamına gelmez.
3. Affetmeyi bir armağan olarak görün. Sizin de affedildiğiniz bir anı hatırlayın. O an nasıl hissettiğinizi düşünün.
4. Kararınızı dile getirin. Affetme kararınızı bir kâğıda yazın ya da güvendiğiniz biriyle paylaşın.
5. Kararınızı koruyun. Kırgınlık zaman zaman geri gelebilir. Bu, affetmediğiniz anlamına gelmez; kararınızı hatırlamanız yeterlidir.

Affetme müdahalelerini inceleyen bir meta-analizde, affetmeye ayrılan süre arttıkça kazanımlar da arttı (Wade ve ark., 2014). Kısacası affetmek zaman alır ve bu normaldir.

Arkadaşınızla konuşmaya karar verirseniz suçlayıcı değil, “ben” diliyle başlayın. “Geçen hafta söylediğin söz beni kırdı, bunu konuşmak istiyorum” gibi bir cümle kapıyı açık tutar. Daha fazla öneri için ilişkilerde iletişim sorunları yazısına bakabilirsiniz.

Siz kırdıysanız: özür affetmeyi kolaylaştırır

Fehr ve arkadaşlarının (2010) meta-analizinde özür, affetmeyle en güçlü ilişkili etkenlerden biriydi. Etkili bir özürde genellikle şunlar bulunur:

• Ne yaptığınızı açıkça söylemek
• Karşı tarafın hissettiklerini kabul etmek
• “Ama” ile başlayan açıklamalardan kaçınmak
• Telafi önermek ve davranışı tekrarlamamak

Özür diledikten sonra arkadaşınıza zaman tanıyın. Affetmek onun sürecidir ve zorlanamaz.

Ne zaman destek almalı?

Şu durumlarda bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir:

• Kırgınlık aylar sonra bile zihninizi her gün meşgul ediyorsa
• Arkadaşlıklarınız sık sık benzer biçimde bitiyorsa
• Kimseye güvenemediğinizi hissediyorsanız
• Öfke ya da üzüntü uykunuzu, işinizi veya okulunuzu etkiliyorsa

İlişkilerde tekrar eden kalıplar için neden sevilmiyorum yazısı yol gösterebilir. Ruminasyonla çalışırken bilişsel davranışçı terapi yaklaşımı da kullanılır.

Kırgınlık ve öfke üzerine çalışmak isterseniz Samsun psikolog Uzm. Kl. Psk. Yücel Köse ile Atakum’da görüşebilirsiniz. Online terapi seçeneğiyle Türkiye’nin her yerinden de görüşme yapılabilir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Fehr R., Gelfand M.J., Nag M. (2010). The road to forgiveness: A meta-analytic synthesis of its situational and dispositional correlates. Psychological Bulletin, 136(5), 894–914
• Karremans J.C., Van Lange P.A.M., Ouwerkerk J.W., Kluwer E.S. (2003). When forgiving enhances psychological well-being: The role of interpersonal commitment. Journal of Personality and Social Psychology, 84(5), 1011–1026
• Wade N.G., Hoyt W.T., Kidwell J.E.M., Worthington E.L. (2014). Efficacy of psychotherapeutic interventions to promote forgiveness: A meta-analysis. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 82(1), 154–170
• Holt-Lunstad J., Smith T.B., Layton J.B. (2010). Social relationships and mortality risk: A meta-analytic review. PLoS Medicine, 7(7), e1000316
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – ALO 183 hizmet alanı
• Everett L. Worthington – REACH Forgiveness