EMDR Terapisi Nasıl Yapılır? Seansta Neler Olur?

Kısa cevap: EMDR, travmatik anıların işlenmesine yardım eden yapılandırılmış bir psikoterapidir. Terapist sizden zor bir anıyı kısa süre akılda tutmanızı ister. Bu sırada terapistin sağa sola hareket eden parmağını gözlerinizle izlersiniz; bunun yerine dönüşümlü dokunuş veya ses de kullanılabilir. Tedavi 8 aşamadan oluşur ve ilk seanslar anıya değil, hazırlığa ayrılır.

EMDR, İngilizce “Eye Movement Desensitization and Reprocessing” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede “Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme” olarak bilinir. Yöntem 1989’da Francine Shapiro tarafından tanıtıldı. Bu yazıda EMDR terapisi nasıl yapılır, seansta neler yaşanır ve kimlere önerilir sorularını kılavuzlara dayanarak yanıtlıyoruz.

EMDR terapisi nedir?

EMDR, travmatik ya da rahatsız edici anıların yeniden işlenmesine odaklanan bir psikoterapidir. Temel fikir, bazı zor anıların beyinde yeterince işlenmeden kalmasıdır. Bu anılar hatırlandığında olay ilk günkü gibi canlı ve yoğun hissedilebilir.

EMDR’de amaç anıyı silmek değildir. Amaç, anının yarattığı sıkıntıyı azaltmak ve kişinin kendisi hakkındaki olumsuz inancı dönüştürmektir. Örneğin “Ben güçsüzüm” inancının yerini “Elimden geleni yaptım” inancı alabilir.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 2013 kılavuzuna göre EMDR, travma odaklı BDT’den bazı noktalarda ayrılır. Olayın ayrıntılı anlatımını, inançların doğrudan sorgulanmasını, uzun maruz bırakmayı ve ev ödevini içermez.

EMDR’nin 8 aşaması nelerdir?

EMDR, EMDR Uluslararası Derneği’nin (EMDRIA) tanımladığı 8 aşamalı bir protokolle uygulanır.

1. Öykü alma ve tedavi planı. Terapist yaşam öykünüzü dinler. Çalışılacak anılar, güncel tetikleyiciler ve hedefler birlikte belirlenir.
2. Hazırlık. Terapist süreci anlatır ve sorularınızı yanıtlar. Seans sırasında ve sonrasında kullanacağınız sakinleşme teknikleri öğretilir.
3. Değerlendirme. Hedef anı seçilir. Anıya ait görüntü, olumsuz inanç, duygu ve beden duyumu belirlenir; rahatsızlık 0–10 arasında puanlanır.
4. Duyarsızlaştırma. Anıyı akılda tutarken iki taraflı uyarım uygulanır. Her kısa setin ardından aklınıza geleni söylersiniz.
5. Yerleştirme. Seçtiğiniz olumlu inanç, hedef anıyla birlikte güçlendirilir.
6. Beden taraması. Anıyı düşünürken bedeninizi baştan ayağa tararsınız. Kalan bir gerginlik varsa o da işlenir.
7. Kapanış. Seans sakin bir durumda bitirilir. Seans aralarında neler hissedebileceğiniz konuşulur.
8. Yeniden değerlendirme. Bir sonraki seansta önceki çalışmanın etkisi gözden geçirilir.

EMDRIA’ya göre bir anının işlenmesi üç koşulla tamamlanmış sayılır. Rahatsızlık puanı 0’a iner, olumlu inanç tamamen doğru hissedilir ve bedende rahatsızlık kalmaz.

Bir EMDR seansında neler olur?

Birçok kişi ilk seansta doğrudan göz hareketlerine başlanacağını düşünür. Oysa ilk seanslar genellikle öykü alma ve hazırlığa ayrılır.

Bir işleme seansının tipik akışı şöyledir:

• Terapist hedef anıyı ve o anıya bağlı olumsuz inancı hatırlatır.
• Siz anıyı kısa süre akılda tutarken terapistin sağa sola hareket eden parmağını gözlerinizle izlersiniz.
• Göz hareketi yerine dönüşümlü dokunuş ya da kulaklıktan dönüşümlü ses de kullanılabilir.
• Her setin ardından terapist “Şu an ne fark ediyorsunuz?” diye sorar.
• Aklınıza gelen görüntü, duygu ya da duyumu birkaç kelimeyle söylersiniz; ayrıntılı anlatmanız gerekmez.
• Seans sonunda kendinizi güvende hissettiğiniz bir noktaya dönülür.

Seans sırasında duygular kısa süreliğine yoğunlaşabilir. Hazırlık aşamasında öğrenilen sakinleşme teknikleri bu yüzden önemlidir. Seansı istediğiniz anda durdurabilirsiniz.

EMDR kaç seans sürer?

İngiltere’nin NICE kılavuzu, yetişkinlerde travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) için EMDR’nin genellikle 8–12 seans sürmesini öngörür. Birden çok travma varsa seans sayısı artabilir. Uzun süreli ya da çocukluk çağı travmalarında EMDR daha geniş bir tedavi planının parçası olabilir.

Tek bir anının işlenmesi ise bazen birkaç seansta tamamlanabilir. Genel terapi süresini etkileyen etkenler için terapi kaç seans sürer yazısına bakabilirsiniz.

EMDR ile travma odaklı BDT arasındaki fark

Kaynak: DSÖ, Stresle ilişkili durumların yönetimi kılavuzu (2013); EMDRIA.

EMDR kimlere önerilir?

EMDR için en güçlü kanıt travma sonrası stres bozukluğundadır. Kılavuzların görüşü şöyledir:

• DSÖ (2013): TSSB yaşayan çocuk, ergen ve yetişkinler için travma odaklı BDT ve EMDR’yi önerir.
• NICE (2018): Savaş dışı travmadan 3 aydan uzun süre sonra başvuran, TSSB tanısı veya önemli belirtileri olan yetişkinlere EMDR sunulmasını önerir.
• Amerikan Psikoloji Derneği (2017): EMDR’yi koşullu olarak önerilen yöntemler arasında sayar.

EMDR kaza, deprem, kayıp ya da saldırı gibi zorlayıcı yaşantıların ardından kullanılır. Kaygı ve fobi gibi başka alanlarda da uygulanır, ancak buradaki kanıtlar daha sınırlıdır. İlgili konular için deprem sonrası travma ve ikincil travma yazılarını okuyabilirsiniz.

EMDR’ye başlamadan önce nelere dikkat edilmeli?

• Güvenlik önce gelir. Yoğun kriz, kendine zarar verme riski ya da ağır dissosiyasyon varsa önce dengeleme çalışılır.
• Hazırlık aşaması atlanmamalıdır. Sakinleşme becerileri öğrenilmeden işlemeye geçilmez.
• Uygulayıcının eğitimini sorun. EMDR eğitimini nereden aldığını ve süpervizyon alıp almadığını öğrenin.
• Deneyimini sorun. Yaşadığınız türden travmalarla çalışıp çalışmadığını sorabilirsiniz.

NICE de EMDR’nin eğitimli ve düzenli süpervizyon alan uygulayıcılarca yapılmasını önerir.

Travma sonrası belirtiler günlük hayatınızı etkiliyorsa, Samsun psikolog Uzm. Kl. Psk. Yücel Köse ile ilk görüşmede hangi yaklaşımın size uygun olduğunu konuşabilirsiniz. Travma ve stres tepkileri için stres bozukluğu terapisi, tüm yaklaşımlar için terapi hizmetleri sayfalarına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• WHO (2013) – Guidelines for the management of conditions specifically related to stress
• NICE NG116 – Post-traumatic stress disorder
• EMDRIA – The eight phases of EMDR therapy
• APA – Exploring the 8 phases of EMDR
• APA (2017 kılavuzu, 2019 özeti) – Summary of the clinical practice guideline for the treatment of PTSD in adults