Psikolog ile Psikiyatr Arasındaki Fark Nedir?

Kısa cevap: Türkiye’de dördü de farklı bir eğitimden gelir ve yasal olarak farklı şeyler yapabilir. Sadece psikiyatristler tıp doktorudur ve ilaç yazabilir. Hastalık düzeyindeki durumlarda psikoterapi, 1219 sayılı Kanun’un Ek 13. maddesine göre klinik psikologlar tarafından, uzman tabibin teşhisi ve yönlendirmesine bağlı olarak yürütülür. “Psikolog” lisans mezunudur; “klinik psikolog” ise yüksek lisans veya doktora gerektiren, kanunla tanımlanmış bir sağlık meslek mensubu unvanıdır.

Bu ayrım kulağa bürokratik geliyor olabilir. Ama randevu alacağınız kişinin unvanı, alacağınız hizmetin ne olduğunu doğrudan belirliyor. Aşağıda hem mevzuatın ne dediğini hem de pratikte “ben hangi durumda kime gitmeliyim” sorusunun cevabını bulacaksınız.

Tek bakışta karşılaştırma tablosu

Mevzuat ne diyor? (1219 sayılı Kanun, Ek Madde 13)

Türkiye’de bu unvanların hukuki çerçevesi, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun‘a 6/4/2011 tarihli ve 6225 sayılı Kanun’un 9. maddesiyle eklenen Ek Madde 13 ile çizilmiştir. İlgili bendin metni şöyledir:

“Klinik psikolog; psikoloji veya psikolojik danışma ve rehberlik lisans eğitimi üzerine klinik ortamlarda gerekli pratik uygulamaları içeren klinik psikoloji yüksek lisansı veya diğer lisans eğitimleri üzerine psikoloji veya klinik psikoloji yüksek lisansına ilaveten klinik psikoloji doktorası yapan sağlık meslek mensubudur.

Klinik psikolog, nesnel ve yansıtmalı ölçüm araçları, gözlem ve görüşme teknikleri kullanarak psikolojik değerlendirme ile uluslararası teşhis ve sınıflama sistemlerinde hastalık olarak tanımlanmayan ve Sağlık Bakanlığının da uygun bulduğu durumlarda psikoterapi işlemleri yapar. Hastalık durumlarında ise ancak ilgili uzman tabibin teşhisine ve tedavi için yönlendirmesine bağlı olarak psikoterapi uygulamalarını gerçekleştirir.”1219 sayılı Kanun, Ek Madde 13/a

Bu metinden çıkan üç kritik sonuç var:

1. “Klinik psikolog” korunmuş bir unvandır. Sadece psikoloji lisansı olan biri kendini klinik psikolog olarak tanıtamaz. Yüksek lisans veya doktora şarttır.
2. PDR mezunları da klinik psikolog olabilir. Kanun, “psikoloji veya psikolojik danışma ve rehberlik lisans eğitimi üzerine” diyor. Yani PDR lisansı + klinik psikoloji yüksek lisansı bu unvanı verir. Bu, sık yapılan bir yanlış bilginin düzeltilmesidir.
3. Hastalık düzeyindeki durumlar için tabip yönlendirmesi gerekir. DSM-5 veya ICD-11 gibi sınıflama sistemlerinde hastalık olarak tanımlanan bir tablo söz konusuysa, psikoterapi sürecinin bir uzman tabip teşhisiyle ilişkilendirilmesi kanunun aradığı şeydir.

Ayrıca aynı madde, psikoloji lisansı üzerine “Sağlık Bakanlığınca uygun görülen psikolojinin tıbbi uygulamalarıyla ilgili sertifikalı eğitim almış ve yeterliliğini belgelemiş” psikologların, sertifika alanlarındaki tıbbi uygulamalarda görev alabileceğini belirtir.

“Ben hangisine gitmeliyim?” — durum bazlı yönlendirme

Aşağıdaki tablo bir tanı aracı değil, bir başlangıç noktasıdır. Emin olamadığınız her durumda ilk adım olarak bir psikiyatri değerlendirmesi almak en güvenli yoldur.

Psikoterapist, terapist, koç: bunlar ne?

Burası kafa karışıklığının en yoğun olduğu bölge, çünkü bu üç kelimenin ikisi Türkiye’de korunmuş unvan değildir.

• Psikoterapist: Başlı başına bir diploma unvanı değildir. Bir mesleği (klinik psikolog, psikiyatrist) tanımlayan taban eğitimin üzerine belirli bir psikoterapi ekolünde (BDT, şema terapi, EMDR, psikodinamik vb.) alınan süpervizyonlu eğitimi ifade eder. Yani “psikoterapist” tek başına yeterli bilgi vermez — hangi taban meslek + hangi ekol + ne kadar süpervizyon sorularının cevabı önemlidir.
• Terapist: Hiçbir yasal karşılığı olmayan, herkesin kullanabildiği bir kelimedir. Tek başına gördüğünüzde arkasındaki diplomayı sormalısınız.
• Yaşam koçu / ilişki koçu: Sağlık meslek mensubu değildir, psikoterapi yapamaz. Ruhsal bir sıkıntı yaşıyorsanız doğru adres değildir.

Randevu almadan önce sorabileceğiniz 5 soru

Ciddi bir uzman bu soruların hiçbirinden rahatsız olmaz. Aksine, netlik ilk seansın da işini kolaylaştırır.

1. “Lisans ve yüksek lisans eğitiminiz hangi bölümlerde?” — Unvanın dayanağını öğrenirsiniz.
2. “Hangi terapi ekolünde çalışıyorsunuz ve bu ekolde süpervizyon aldınız mı?” — Yöntemin ciddiyetini anlarsınız.
3. “Benim yaşadığım konuda daha önce çalıştınız mı?” — Alan deneyimi, sonuç üzerinde belirleyicidir.
4. “Sürecin yaklaşık ne kadar süreceğini ve nasıl ilerleyeceğini anlatır mısınız?” — Belirsizlik kaygıyı artırır; iyi bir uzman çerçeveyi baştan çizer.
5. “Gerekirse bir psikiyatristle iş birliği yapıyor musunuz?” — İlaç gerekebilecek durumlarda yönlendirme ağı olması, uzmanın çalışma disiplinini gösterir.

Samsun’da bu ayrım pratikte ne anlama geliyor?

Samsun’da hem devlet hastanelerinin psikiyatri poliklinikleri hem de özel psikoloji merkezleri hizmet veriyor. Pratik fark şu: devlet kanalında psikiyatri değerlendirmesine ulaşmak ücretsizdir ancak randevu ve seans süreleri sınırlıdır; özel kanalda ise düzenli ve uzun soluklu psikoterapi süreçleri daha kolay kurulur. Bu iki kanalı karşılaştırdığımız yazı: Samsun psikolog hizmetleri: devlet ve özel klinik karşılaştırması.

Uzman seçerken nelere dikkat etmeniz gerektiğini adım adım anlattığımız rehber için: Samsun psikolog seçme rehberi. İlk görüşmede sizi neyin beklediğini merak ediyorsanız: İlk görüşmede sizi neler bekliyor?

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun, Ek Madde 13 (Ek: 6/4/2011-6225/9 md.) — mevzuat.gov.tr
• Türk Psikologlar Derneği — Etik Yönetmelik ve meslek tanımları
• Dünya Sağlık Örgütü, ICD-11 sınıflama sistemi

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tanı ya da tedavi yerine geçmez. Ruhsal sağlığınızla ilgili endişeleriniz varsa bir uzmana başvurun. Acil bir durumdaysanız 112’yi arayın.