Panik Atak Geçiren Birine Nasıl Yardım Edilir?

Kısa cevap: Sakin kalın, yanında olduğunuzu söyleyin ve yavaş nefes almasına eşlik edin. “Sakin ol” demek yerine “Buradayım, bu geçecek” deyin. Neyin iyi geldiğini ona sorun ve seçimi ona bırakın. Göğüs ağrısı geçmiyorsa, kişi bayıldıysa ya da bu ilk atağıysa 112’yi arayın.

Yakınınızın panik atak geçirdiğini görmek korkutucu olabilir. Panik atak geçiren birine nasıl yardım edileceğini bilmek bu korkuyu azaltır. Bu rehber, atak sırasında ve sonrasında atabileceğiniz adımları sırasıyla anlatıyor.

Panik atak nasıl anlaşılır?

Panik atak aniden başlar ve birkaç dakika içinde en yoğun noktasına ulaşır. Kişide şu belirtilerden birkaçı görülebilir:

• Hızlı ve yüzeysel nefes, “nefes alamıyorum” hissi
• Çarpıntı, göğüste sıkışma
• Terleme, titreme, yüzde solukluk
• Baş dönmesi, ellerde karıncalanma
• “Öleceğim” ya da “kontrolümü kaybediyorum” korkusu

NHS’e göre atakların çoğu 5–20 dakika sürer. Ancak bu belirtiler kalp krizine de benzeyebilir. Bu yüzden önce acil bir durum olup olmadığını değerlendirin.

Önce acil durumu ayırt edin

Aşağıdakilerden biri varsa panik atak olduğunu varsaymayın ve 112’yi arayın:

• Kişi daha önce hiç böyle bir atak yaşamadıysa
• Göğüs ağrısı geçmiyor, kola, boyuna, çeneye, mideye veya sırta yayılıyor ya da terleme, bulantı, sersemlik veya nefes darlığıyla birlikteyse
• Kişi bayıldıysa veya sorulara yanıt vermiyorsa
• Konuşma bozukluğu, yüzde kayma ya da vücudun bir yanında güçsüzlük varsa
• Nefes darlığı atak geçtikten sonra da sürüyorsa

Bu belirtilerin hiçbiri yoksa ve kişi benzer ataklar yaşadığını söylüyorsa aşağıdaki adımlarla devam edin.

Panik atak sırasında adım adım ne yapmalı?

1. Kendi sakinliğinizi koruyun. Yavaş ve alçak sesle konuşun. Sizin sakinliğiniz kişiye güven verir.
2. Yanında olduğunuzu söyleyin. “Panik atak geçiriyor olabilirsin, yanındayım” demeniz yeterlidir.
3. Sessiz bir yere oturmasına yardım edin. Kalabalıktan uzak, oturabileceği bir yer bulun. Zorlamayın; kişi olduğu yerde kalmak isteyebilir.
4. Nefesine eşlik edin. Burnundan 4 sayıda nefes almasını, ağzından 6 sayıda vermesini isteyin; siz de aynı ritimde nefes alın.
5. Dikkatini şimdiye çekin. Gördüğü 5 şeyi, dokunabildiği 4 şeyi ve duyduğu 3 sesi saymasını isteyin.
6. Seçimi ona bırakın. “Su ister misin, biraz yürüyelim mi?” diye sorun. Neyin iyi geldiğini en iyi o bilir.
7. Geçeceğini hatırlatın. “Bu duygu çok rahatsız edici ama sana zarar vermeyecek” gibi bir cümle kullanın.

Mayo Clinic psikoloğu Kristin Vickers’a göre amaç kişiyi hemen rahatlatmak değildir. Amaç, kişinin bu çok rahatsız edici deneyime panik geçene kadar dayanmasına yardım etmektir.

Ne söylemeli, ne söylememeli?

“Sakin ol” ya da “endişelenecek bir şey yok” gibi cümleler iyi niyetlidir. Ancak kişiyi anlaşılmamış hissettirebilir. Atak yaşayan kişi korkusunun ciddiye alındığını bilmek ister.

Panik atak sırasında yapılmaması gerekenler

• Kişiyi zorla bir yere götürmeyin. Patient.info’da görüşü aktarılan Mind, kişiyi rahat hissettiğinden fazlası için zorlamamayı önerir.
• Aynı anda çok soru sormayın. Kısa ve basit cümleler kurun.
• Korkusunu küçümsemeyin. Belirtiler sizin için abartılı görünse de onun için gerçektir.
• Kendi telaşınızı yansıtmayın. Gerekirse önce siz birkaç kez yavaş nefes alın.

Atak geçtikten sonra nasıl destek olabilirsiniz?

Atak sonrasında kişi yorgun, utanmış ya da üzgün hissedebilir. Mayo Clinic, atak sonrasında bitkinlik görülebileceğini ve acele etmemek gerektiğini belirtir.

• Dinlenmesine izin verin, su ikram edin.
• İsterse birlikte kısa ve sakin bir yürüyüş yapın.
• Olanı konuşmak isterse dinleyin, istemezse zorlamayın.
• Utanmasına gerek olmadığını söyleyin.
• Atak sonrasında bedende olanları birlikte okuyun: Panik atak geçirdikten sonra vücutta neler olur?

Ataklar tekrar ediyorsa ne yapmalı?

Tek bir atak her zaman tedavi gerektirmez. Ancak ataklar tekrarlıyorsa ya da kişi yeni atak korkusuyla bazı yerlerden kaçınıyorsa destek gerekir. NHS, panik bozukluğunun tedavi edilebildiğini ve erken yardım almanın önemli olduğunu belirtir.

Yakınınızı destek almaya yönlendirirken baskı kurmayın. “Birlikte bir uzmana danışalım mı?” diye sormak daha kolay kabul görür. NICE kılavuzu panik bozuklukta ilaç ve rehberli kendi kendine yardımın yanında bilişsel davranışçı terapiyi önerir.

Yakınınız Samsun’daysa Samsun psikolog Uzm. Kl. Psk. Yücel Köse ile Atakum’da yüz yüze görüşebilir. Online terapi seçeneğiyle Türkiye’nin her yerinden de görüşme yapılabilir. Süreç hakkında bilgi için kaygı terapisi sayfasına bakabilirsiniz.

Kendinize de iyi bakın

Panik atak geçiren birine eşlik etmek yorucu olabilir. Atak geçtikten sonra kendinize de dinlenme zamanı tanıyın. Sık sık destek veren biriyseniz kendi sınırlarınızı belirlemeniz önemlidir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Mayo Clinic – How to help someone who’s having a panic attack
• NHS – Panic disorder
• NHS – Chest pain
• Patient.info – How to support someone through a panic attack
• NICE CG113 – Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults